Những cân nhắc về hiệu quả đằng sau sự Công Bằng - Đâu mới là công bằng thực sự.

公平背后的效率考量：产权、激励与财富积累

Source: 薛兆丰经济学讲义 - 002

Công bằng và hiệu quả không nhất thiết đối lập nhau; nhiều quy tắc được xem là “công bằng” thực ra tồn tại vì chúng giúp xã hội vận hành hiệu quả hơn về dài hạn.

Bảo vệ quyền tài sản giúp giảm chi phí xã hội. Nếu xã hội có chuẩn mực đạo đức tốt, ví dụ không lấy đồ của người khác, tôn trọng thành quả lao động, thì con người không cần tốn quá nhiều chi phí cho khóa, bảo vệ, kiện tụng, đánh dấu, canh giữ. Nguồn lực tiết kiệm được có thể dùng để sản xuất và tạo thêm của cải.

Công bằng không chỉ là một khái niệm đạo đức. Đằng sau nhiều quy tắc công bằng là một logic hiệu quả: những quy tắc nào giúp con người yên tâm lao động, tích lũy, đầu tư và hợp tác thì xã hội sẽ giàu có hơn. Vì vậy, công bằng và hiệu quả thường là hai mặt của cùng một vấn đề.

鼓励人们创造财富，社会才会越来越好

Khích lệ người dân làm giàu, thì xã hội mới ngày càng phát triển.

凡是经过人类劳动的成果，都是财富；凡是财富，就都有主人；有主人的财富是受到法律保护的。要尊重别人的财富，不能见到就拿走。

只要是没人看管的东西，就可以随便拿走。 有产者花在看管财富上的努力就会变大，大到足以抵消财富本身的价值。人们会丧失创造和积累财富的积极性。

Phàm là thành quả lao động của con người, đều được xem là của cải. Phàm là của cải, thì đều có chủ nhân. Của cải có người sở hữu thì đều được pháp luật bảo vệ. Không phải ai muốn tuỳ tiện đoạt lấy, cướp lấy đều được. Nếu vậy thì chi phí mà chủ sở hữu phải bỏ ra để quản lý, coi sóc của cải sẽ ngày càng lớn, và thậm chí còn lớn hơn giá trị của chính bản thân của cải. Như vậy thì con người sẽ mất đi động lực làm ra và tích luỹ của cải.

保护产权的努力是会消耗资源的，这种消耗越大，资源的净值就越低。社会的道德规范，越是能够帮助降低这种消耗，社会财富的积累就越多。

Nỗ lực để bảo vệ quyền tài sản sẽ tiêu hao tài nguyên. Chi phí tiêu hao càng lớn, giá trị ròng của tài sản càng thấp. Nếu chuẩn mực đạo đức xã hội giúp giảm bớt chi phí bảo vệ đó, thì xã hội càng dễ tích luỹ nhiều của cải hơn.

(Đó là lý do tại sao ở các nước văn minh và pháp trị, sẽ tương đối giàu có hơn các nước khác)

在生活中，很多人讨论什么才是公正的，但背后其实很可能是在对效率做出考量。

Ví dụ: 我们不能随便把人投进监狱，除非给他一个公正的审判，否则就是不公正的——这背后的效率考量是：如果人力资本会受到随意的破坏，人们就不会有积极性去积累自己的人力资本，懒惰和无知就会成为世界的常态。…

Không thể tùy tiện bỏ tù người khác nếu chưa xét xử công bằng, vì như vậy sẽ làm giảm động lực tích lũy vốn con người; không thể tùy tiện lấy tài sản người khác nếu không bồi thường, vì như vậy sẽ làm giảm động lực chăm sóc và tích lũy tài sản; người gây tai nạn giao thông phải chịu trách nhiệm, vì nếu không đường sá sẽ hỗn loạn và mất hiệu quả.