Kinh Tế Học - Sự khan hiếm

Kinh tế học không nên đặt nền tảng trên giả định rằng con người luôn lý trí hoặc luôn ích kỷ, vì thực tế không hẳn như vậy. Nền tảng vững chắc hơn là sự khan hiếm, một sự thật cơ bản mà con người luôn phải đối diện.

Khan hiếm không chỉ là thiếu tài nguyên hữu hình như đất đai, khoáng sản, năng lượng, mà còn gồm các nguồn lực vô hình như vị trí địa lý tốt, thời gian, sự chú ý, sắc đẹp, tài năng và niềm tin. Ví dụ, đất trên thế giới rất nhiều nhưng vị trí thuận lợi để xây thành phố thì hiếm. Tương tự, niềm tin giữa người với người cần thời gian để xây dựng, nên trường học có giá trị không chỉ vì thầy cô mà còn vì mạng lưới bạn bè và quan hệ lâu dài.

Có hai nguyên nhân chính tạo ra sự khan hiếm:

1. Thứ mình muốn thường cũng là thứ người khác muốn, nên giá của nó cao.
2. Nhu cầu của con người liên tục thay đổi và nâng cấp. Khi nhu cầu cơ bản được đáp ứng, con người lại muốn những lựa chọn tốt hơn, tiện hơn, đẹp hơn, an toàn hơn hoặc có tính biểu tượng cao hơn.

Nhiều nhu cầu có thể ban đầu do quảng cáo hay xã hội tạo ra, như dầu gội trị gàu. Nhưng khi tiêu chuẩn vệ sinh và thẩm mỹ đã thay đổi, nhu cầu ấy trở thành một phần tự nhiên của đời sống hiện đại.

Ngay cả với những nhu cầu tưởng như có giới hạn, như chữa bệnh, con người vẫn muốn chất lượng tốt hơn. Ví dụ, hai loại thuốc cùng chữa cao huyết áp, nhưng loại không gây run tay sẽ đáng giá hơn, dù cần nhiều nguồn lực hơn để nghiên cứu và sản xuất. Vì vậy, nhu cầu không chỉ là “có hay không”, mà còn là mức độ chất lượng, an toàn và trải nghiệm.

Kết luận: vật chất càng phong phú, con người càng tạo ra những nhu cầu mới. Do đó, khan hiếm sẽ không biến mất, kể cả trong một thế giới có robot làm thay phần lớn công việc. Khi lao động được giải phóng, những thứ như thời gian, sự chú ý, uy tín, quan hệ, trải nghiệm độc đáo và cơ hội tốt vẫn tiếp tục khan hiếm.